ตอนนี้หลายๆ คนเริ่มหันมาสนใจการ Tracking ติดตามสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็น Smart Watch / Smart Band หรือสายรัดข้อมือแบบไม่มีหน้าจอ พวก WHOOP และยอมรับว่าระยะหลังๆ หลายคนหันมามองหาเครื่องมือช่วยติดตามสุขภาพการนอน การเต้นของหัวใจ มอนิเตอร์สุขภาพ สมัยก่อนใช้คำว่า Wearable Devices ตอนนี้กลายเป็นเรื่องธรรมดาไปแล้ว
ออกตัวก่อนว่า บทความนี้ไม่ได้เป็นบทความทางการแพทย์ และอุปกรณ์นาฬิกาต่างๆ ก็ไม่ใช่อุปกรณ์ทางการแพทย์ แต่ใช้ช่วยมอนิเตอร์แล้วให้เรารีบไปพบแพทย์ได้ไว แต่ก็อาจจะมีความคลาดเคลื่อนได้บ้าง ให้แพทย์เช็คอีกทีชัวร์สุดครับ
เราอาจจะเคยได้ยิน คำว่า ECG หรือคำว่า คลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตอนตรวจสุขภาพผมก็เคยตรวจแบบมีมาวางบนหน้าอกตรวจแล้วมีแผ่นกระดาษพรินต์ออกมาให้หมออ่านค่า
ECG คืออะไร?
เข้าใจง่าย ๆ ว่า “ฟังสัญญาณหรือคลื่นไฟฟ้าของหัวใจ”
ตอนตรวจสุขภาพที่โรงพยาบาล เจ้าหน้าที่จะเอาแผ่นเล็ก ๆ แปะตาม หน้าอก แขน ขา แล้วให้เรานอนนิ่ง ๆ จากนั้นเครื่องจะจับว่า
❤️ หัวใจเต้นเป็นจังหวะปกติไหม
❤️ เต้นเร็วหรือช้าเกินไปไหม
⚡ ไฟฟ้าที่สั่งให้หัวใจบีบตัวเดินทางปกติไหม
⚠️ มีสัญญาณผิดปกติที่ควรให้หมอตรวจต่อไหม
แล้วออกมาเป็น กราฟคลื่นหัวใจ ดังนั้น พูดง่าย ๆ คือ ECG = ถ่ายภาพการทำงานทางไฟฟ้าของหัวใจ ณ ตอนนั้น
HRV คืออะไร?
ย่อมาจาก Heart Rate Variability ภาษาอังกฤษนี่เข้าใจตรงตัวได้เลยครับ
HRV ไม่ได้ดูว่า “ไฟฟ้าหัวใจผิดปกติไหม” แต่มันดูว่า หัวใจเราเต้นแต่ละครั้ง ห่างกันเท่ากันเป๊ะหรือเปล่า เข้าใจง่ายๆ ก็จังหวะหัวใจ (ไม่ใช่เพลงพี่บี้)
ยกตัวอย่าง
หัวใจเต้นครั้งที่ 1 → ครั้งที่ 2 ห่าง 0.8 วินาที
ครั้งที่ 2 → ครั้งที่ 3 ห่าง 0.9 วินาที
ครั้งที่ 3 → ครั้งที่ 4 ห่าง 0.82 วินาที
ความแตกต่างเล็ก ๆ เหล่านี้เอามาคำนวณเป็น HRV
นาฬิกาจึงเอา HRV มาช่วยดูแนวโน้มว่า
😴 นอนพักผ่อนดีไหม
😓 ร่างกายเครียดหรือเปล่า
🏃♂️ ร่างกายฟื้นตัวจากการออกกำลังกายดีไหม
🤒 ร่างกายอาจกำลังเหนื่อย/ไม่สบายหรือเปล่า
ดังนั้น ข้อแตกต่าง
ECG = ตรวจ “ไฟฟ้าหัวใจ” ⚡❤️ ที่โรงพยาบาลใช้ช่วยตรวจหาความผิดปกติของหัวใจ
HRV = ดู “จังหวะห่างของหัวใจแต่ละที” ❤️↔️❤️ นาฬิกาใช้ติดตามสภาพร่างกายและการฟื้นตัว
| เรื่อง | HRV | ECG |
|---|---|---|
| ชื่อเต็ม | Heart Rate Variability | Electrocardiogram |
| วัดอะไร | ความแปรปรวนของ ช่วงเวลาระหว่างหัวใจเต้นแต่ละครั้ง | สัญญาณไฟฟ้าของหัวใจ |
| หน่วย | ms (มิลลิวินาที) | คลื่นไฟฟ้า/ECG |
| ใช้ดู | ความเครียด การพักฟื้น การนอน ความสมดุลของระบบประสาท | จังหวะหัวใจและความผิดปกติของจังหวะเต้นบางชนิด |
| ต้องมีเซ็นเซอร์ไฟฟ้าไหม | ไม่จำเป็น ใช้ PPG จากแสงที่ข้อมือได้ | ต้องมี electrodes แตะผิวหนัง |
| วัดต่อเนื่องได้ไหม | มักทำได้ โดยเฉพาะตอนนอน | ส่วนใหญ่เป็นการวัดเป็นช่วง ๆ |
| ตัวอย่าง | HRV วันนี้ 45 ms เทียบกับค่าปกติของเรา | ECG แสดงคลื่นหัวใจและอาจระบุ AFib ได้ในอุปกรณ์ที่รองรับ |
อย่างที่ย้ำไปว่า นาฬิกาไม่ใช่อุปกรณ์ทางการแพทย์ โดยการวัด ECG = ดู “คลื่นไฟฟ้าที่ทำให้หัวใจเต้น”
ECG จะจับสัญญาณไฟฟ้าของหัวใจโดยตรง จึงสามารถเห็นรูปคลื่น เช่น P → QRS → T
และอุปกรณ์บางรุ่นสามารถตรวจจับความผิดปกติของจังหวะ เช่น ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (AFib) ได้
HRV = หัวใจเต้น “ห่างกันเท่าไร” มักใช้เป็น ตัวชี้แนวโน้มของร่างกาย เช่น
- พักผ่อนดีหรือไม่
- ร่างกายเครียดหรือไม่
- ฟื้นตัวจากการออกกำลังกายดีหรือไม่
- การนอนหลับเป็นอย่างไร
ประมาณว่าเรารู้ค่า เพราะปกตินาฬิกาทั่วไปเราวัดอัตราการเต้นของหัวใจ ความดัน
แต่ไม่ใช่ว่า HRV สูง = หัวใจแข็งแรงเสมอไป ควรดูเทียบกับค่าปกติของตัวเอง มากกว่าการเอาไปเทียบกับคนอื่น = เช็คสถิติตนเอง นั่นเองครับ
ผมเพิ่งได้นาฬิกา HUAWEI Band 11 มา ทั้งที่มี Honor Choice Watch 2i, Xiaomi Smart Band 9 Active อยู่แล้ว แต่ไม่รองรับ HRV แต่ทั้ง 3 รุ่น ไม่ได้รองรับ ECG นะครับ ถ้าเราเข้าใจว่าวัดคนละอย่าง น่าจะช่วยให้พิจารณาเลือก Smart Watch / Smart Band ได้ตรงกับความต้องการได้ดีขึ้น
โดย Xiaomi Smart Band 9 Active รองรับการตรวจวัด Heart Rate, SpO₂, Sleep และ Stress ไม่ได้ระบุว่ารองรับ HRV ส่วน HONOR CHOICE Watch 2i มี Heart Rate / SpO₂ / Stress / Sleep แต่ไม่ได้มี HRV
พอเราเข้าใจแล้วว่า เราจะวัดอะไร และ HRV กับ ECG คนละอย่างกัน
ก็ต้องดูกันว่า ถ้าเป้าหมายของคุณคือ ใส่นอน + ดู HRV + วัดชีพจร + แจ้งเตือนสาย แนะนำ HUAWEI Band 11 แต่ทั้งนี้ การติดตามสุขภาพในชีวิตประจำวัน ผมมองว่า HRV เป็นข้อมูลที่ผมสนใจและนำมาดูแนวโน้มได้บ่อยกว่า ECG ซึ่งมักใช้วัดเป็นช่วง ๆ เมื่อเราต้องการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
ซึ่ง Huawei Band 11 เป็น Smart Band หลักร้อย ไม่มี ECG แต่มี HRV ไม่ได้มีเซ็นเซอร์ไฟฟ้าสำหรับทำ ECG แบบนาฬิกาบางรุ่น ก็ต้องดูกันว่าคุณอยากจะวัดอะไร กดซื้อนาฬิกา
PPG คืออะไร?
ยังไม่จบ มารู้จัก PPG กันครับ โดยPPG = Photoplethysmography เป็นการใช้แสงส่องเข้าไปที่ผิวหนัง แล้วดูการเปลี่ยนแปลงของเลือดใต้ผิวหนัง ถ้าสังเกตเราจะเห็นว่านาฬิกา ตรงด้านหลังของ Smart Band ที่แนบกับข้อมือ จะมี ไฟ LED + เซ็นเซอร์รับแสงอยู่ครับ ไม่ได้เป็นอันตรายอะไร
แล้ว PPG วัด HRV ได้อย่างไร?
PPG ไม่ได้แค่รู้ว่า “หัวใจเต้น 70 ครั้งต่อนาที” แต่สามารถวัด ช่วงเวลาระหว่างจังหวะหัวใจแต่ละครั้ง ได้ด้วย
ปกตินาฬิกาทั่วไปวัดอัตราการเต้นหัวใจได้ แต่สำหรับ HRV ทำไม PPG ถึงใช้วัด HRV ได้?
เพราะเวลาหัวใจเต้น เลือดจะเกิดการเปลี่ยนแปลงที่หลอดเลือดตามจังหวะหัวใจ PPG สามารถจับจังหวะเหล่านี้ได้ละเอียดมากพอที่จะคำนวณ ความแตกต่างของช่วงเวลาระหว่างจังหวะ ได้ โดยเฉพาะตอนที่เรา นอนนิ่ง ๆ ข้อมูลจะมีความเสถียรกว่าตอนเดินหรือขยับแขน นี่จึงเป็นเหตุผลที่ Smart Band หลายรุ่นนิยมเก็บ HRV ระหว่างการนอนหลับ
ต่ออีกนิด ผมใช้นาฬิกา Smart Band ใส่นอนมาร่วมๆ 5 – 6 ปีแล้วครับ เหตุเพราะ วัดการนอน การหยุดหายใจขณะหลับ นอนกรน ดูว่าคุณภาพการนอนเราเป็นยังไง นอนหลับเพียงพอไหม หลับลึกพอไหม ค่อยมาต่อกันในบทความหน้าเรื่องการนอนครับ เป็นอันว่า ผมขยับจากการวัดการนอน มาวัดความแปรปรวนของ ช่วงเวลาระหว่างหัวใจเต้นแต่ละครั้ง หรือ HRV นั่นเองครับ
สรุปสั้นๆ
PPG = ไฟส่องเลือด
Heart Rate = นับว่าหัวใจเต้นกี่ครั้ง
HRV = ดูว่าหัวใจแต่ละครั้งห่างกันเท่าไร
ECG = ตรวจจับไฟฟ้าที่หัวใจ
โพสต์ของ Drama-Addict อีกโพสต์แนะนำหนังสือด้วย
